Infrastruktura, Człowiek, Środowisko

Jakość rozwiązań prośrodowiskowych przy realizacji inwestycji infrastrukturalnych w Polsce, a standard życia przyszłych pokoleń w zharmonizowanym układzie infrastruktura-człowiek-środowisko.

Przystępując do Unii Europejskiej, Polska zobowiązała się m.in. do zastosowania procedur, które minimalizują negatywny wpływ oddziaływania inwestycji infrastrukturalnych na środowisko naturalne. Polityka zrównoważonego rozwoju oraz zmiana prawa w tym zakresie wsparła to dążenie i spowodowała, że aktualnie mamy do czynienia praktycznie z prośrodowiskowym budownictwem infrastrukturalnym w Polsce. Począwszy od etapu planowania inwestycji a kończąc na rozwiązaniach technicznych i technologicznych, należy wskazać jednoznacznie, że cel ochrony środowiska naturalnego przy jednoczesnym dynamicznym rozwoju infrastruktury technicznej w Polsce jest osiągnięty. Można więc śmiało postawić tezę, że realizacja inwestycji infrastrukturalnych może odbywać się z poszanowaniem i ochroną środowiska, a sam proces inwestycyjny może i jest przeprowadzany zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju i poszanowania zasobów środowiskowych.

Niestety należy również zdać sobie sprawę, że realizacja proekologicznej polityki rozwoju infrastruktury technicznej niesie za sobą również negatywne skutki takie, jak znaczące wydłużenie się procedur administracyjnych spowodowanych chociażby wprowadzeniem na etapie przygotowania inwestycji inwentaryzacji przyrodniczej, która odsuwa realizację inwestycji niekiedy o rok. Jeśli zbilansujemy, więc ochronę przyrody z odsunięciem działań na rzecz ochrony życia uczestników ruchu drogowego,  bilans związany z proekologicznym rozwojem staje się mniej korzystny dla człowieka. Należy, więc zwrócić szczególną uwagę na odpowiedzialne dobieranie wymogów i zakresu analiz na etapie przygotowania inwestycji biorąc również pod uwagę skutki odsuwania inwestycji w czasie. Trudno bowiem znaleźć uzasadnienie dla inwentaryzacji przyrodniczej w szerokim zakresie przy rozbudowie drogi w istniejącym pasie drogowym, której celem jest poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Innym aspektem, który nieco burzy obraz korzyści związanych z polityką proekologicznego i zrównoważonego rozwoju infrastruktury, jest problem znaczącego wzrostu kosztów realizacji inwestycji ze względu na koszty towarzyszące związane z ochroną środowiska. Jakkolwiek wzrost tych kosztów jest nieunikniony to konieczne jest optymalizowanie rozwiązań w sposób uwzględniający nie tylko koszty realizacji inwestycji, ale przede wszystkim w sposób pozwalający na optymalny dobór urządzeń i rozwiązań chroniących środowisko z punktu widzenia nie tylko kosztów ich wybudowania, ale przede wszystkim z punktu widzenia kosztów pełnego cyklu życia całej tworzonej infrastruktury. Koszty środowiskowe w inwestycjach drogowych mogą sięgać 35 % kosztów całej inwestycji. Należy też pamiętać, że czas życia infrastruktury to dziesiątki lat np. dla dróg od 20 do 30 lat i w okresie tym należy również uwzględnić pełny program utrzymania degradującej się w czasie infrastruktury związanej z ochroną środowiska.

Dzisiaj, gdy jesteśmy największym beneficjentem funduszy unijnych kierowanych na rozwój polskiej infrastruktury nie należy zapominać o proekologicznych, ale uzasadnionych co do zakresu oraz optymalnych z punktu widzenia eksploatacji i utrzymania w pełnym cyklu ich życia rozwiązaniach. W kolejnych horyzontach finansowania polskiej infrastruktury prawdopodobnie nie będziemy mieli do dyspozycji już tak znaczącej puli funduszy unijnych, ale za to będziemy mieli znacząco większą infrastrukturę do utrzymania. Wówczas najważniejsze będzie czy optymalnie zaprojektowaliśmy pod względem kosztów cyklu życia naszą infrastrukturę. Jeśli nie zadbamy o to dzisiaj to w przyszłości może nie być nas stać na utrzymanie nieoptymalnych i drogich rozwiązań prośrodowiskowych. A degradująca się w zbyt szybkim tempie i niewłaściwie utrzymywana infrastruktura środowiskowa może stanowić prawdziwe zagrożenie dla samego środowiska.

Innym aspektem równie ważnym jest odpowiedzialność w przyszłości za utrzymanie tejże infrastruktury. Dzisiaj inwestor budujący drogę stosuje wymagane przepisami rozwiązania chroniące środowisko, ale czy nie należy rozpocząć dyskusji kto powinien przejąć tą infrastrukturę w utrzymanie i ją finansować utrzymanie jej we właściwym stanie funkcjonalnym i technicznym. Moim zdaniem, aby odpowiedzialnie zarządzać inwestycjami prośrodowiskowymi, należy ciężar i odpowiedzialność za ich utrzymanie w dobrym stanie przekazać organom najbardziej kompetentnym, które zostały do tego celu powołane. I nie jest to wyłącznie spojrzenie jednostronne, gdyż najlepsze można osiągnąć jedynie przekazując kompetencje wyspecjalizowanym strukturom profesjonalistów. Właśnie dlatego dzisiaj należy wraz z tworzeniem polskiej infrastruktury w duchu poszanowania środowiska rozpocząć dyskusję, jak odpowiedzialnie utrzymać w przyszłości efekty takiego podejścia do rozwoju polskiej infrastruktury.

Ostatecznie to właśnie jakość i czas życia rozwiązań chroniących środowisko przy realizacji inwestycji infrastrukturalnych w Polsce będzie wyznaczać standard życia przyszłych pokoleń w zharmonizowanym układzie infrastruktura-człowiek-środowisko.

Artur Fojud

(Rozpowszechnianie bez wiedzy autora zabronione)